همانسان ، مىتوان ديد كه دست انديشهء أو در قلمرو أفكار كساني چون فيض كاشاني ، عبد الرّزّاق لاهيجى وقاضى سعيد قمى تا ملّا على نوري ، ملّا هادي سبزوارى ، ملّا على مدرّس زنوزى وعلّامهء طباطبايى چگونه در كار است . از اين رو ، در اين مقدّمه به شرح حال ومقال صدر المتألهين نمىپردازيم ؛ خواهان آگاهى بيشتر در اين باره ، مىتواند با مراجعه به منابع معتبر « 1 » ومطالعهء آنها تصوير روشنترى از شخصيّت علمي وعملي آن حكيم بدست آورد . امّا مسألهء « حدوث وقدم » در قلمرو انديشهء اسلامى وآثار كلامي - فلسفي ، همواره بصورت نقطه‌اى برجسته نمايان بوده است . بعنوان نمونه ، مىبينيم كه أبو حامد محمّد غزّالى ( متوفّى 505 ق ) در كتاب تهافت الفلاسفة ، در رأس مسائل بيستگانه ومفصّلتر از همهء آنها ، عقيدة به قدم عالم را بعنوان يكى از اعتقادات اساسى فلاسفه به نقد مىكشد « 2 » ؛ وابن رشد ( متوفّى 595 ق ) نيز با بسط هر چه تمامتر بخش چشمگيرى

--> ( 1 ) در اينجا به برخى از اين منابع اشاره مىكنيم : - يادنامهء ملّا صدرا ، تهران ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1340 ش . - تاريخ فلسفه در اسلام ، به كوشش ميان محمّد شريف ، ترجمهء فارسي ، تهران ، مركز نشر دانشگاهى ، 1365 ش ، ج 2 . - سيّد جلال الدّين آشتيانى ، شرح حال وآراء فلسفي ملّاصدرا ، تهران ، نهضت زنان مسلمان ، 1360 ش . - سيّد محمّد خامنه‌اى ، « نگاهى به زندگى ، شخصيّت ومكتب صدر المتألهين » ( سلسله مقالات ) ، خردنامهء صدرا ، شمارهء اوّل به بعد . - seyyed hossein nasr , sadr al - din shirazi and his transcendent theosophy , tehran , institute for humanities and cultural studies , 1997 . seyyed hossein nasr and oliver leaman ) edit . ( , history of islamic philosophy , part 1 , london and new york , routledge , 1996 . ( 2 ) رك : أبو حامد الغزّاليّ ، تهافت الفلاسفة ، قدّم له وعلّق عليه وشرحه علي بوملحم ، بيروت ، دار ومكتبة الهلال ، 1994 م ، ص 43 - 72 .